Thị trường chứng khoán không chỉ là sân chơi của những nhà đầu tư, trader muốn tìm kiếm lợi nhuận mà còn là nơi thể hiện cảm xúc phức tạp, từ niềm vui đến nỗi buồn, từ hân hoan đến tuyệt vọng. Để thành công trong từng giao dịch, trader cần phải học cách kiểm soát tâm lý của mình, hay nói cách khác, họ cần phải biết cách tự kiểm soát bản thân.

“Đây không phải lỗi của tôi, chỉ là tôi đen thôi!”

Đây là câu nói thường thấy của những trader mới gia nhập thị trường khi họ mắc phải sai lầm trong quá trình giao dịch. Tôi còn nhớ rõ khi mới bắt đầu tham gia thị trường chứng khoán vào những năm 2014, 2015, tôi chỉ là một sinh viên năm cuối với kiến thức còn non nớt từ trường học nhưng lại đầy hoài bão, mơ mộng về “3 chữ cái”, dấu hiệu của dòng tiền và hành vi của những “cá mập”. Tôi rất hào hứng với các lệnh mua bán mỗi khi thị trường tăng và cảm thấy buồn chán khi bảng điện đầy màu đỏ. Lúc đó, tôi đã quyết định trở thành một trader vì tin rằng mình có đủ tố chất, đam mê và nhiệt huyết với nghề này.

Tuy nhiên, sau một thời gian giao dịch, tôi dần nhận ra rằng hầu hết các quyết định mua bán của tôi đều bị chi phối bởi cảm xúc, theo đuổi sự náo nhiệt của đám đông chứ không phải do việc tích lũy kiến thức, kinh nghiệm từ những sai lầm hay tuân thủ kỷ luật bản thân. Mỗi khi giao dịch thành công, tôi tự mãn cho rằng mình có tài năng thiên bẩm. Còn khi giao dịch thất bại, tôi lại than thở với đồng nghiệp: “Ôi, tôi đen quá! Đây chỉ là do tôi đen mà thôi”.

Đỉnh điểm là khi tôi chứng kiến và trải qua các đợt sụp đổ của VN-Index trong giai đoạn 2018-2020 và mất một số tiền “học phí” cho thị trường, tôi mới thực sự tỉnh ngộ. Lúc này, tôi mới nhận ra rằng mình chỉ là người may mắn khi tham gia thị trường vào thời điểm có sóng tăng trong năm 2016-2017 và sau đó bị cảm xúc chi phối, dẫn đến mất hết thành quả trong những năm tiếp theo. Tôi đã không nhận biết được tầm quan trọng của bức tranh toàn cảnh vĩ mô, tác động của bối cảnh kinh tế toàn cầu đến kết quả giao dịch của mình.

Tăng trưởng và biến động của VN-Index từ 2016 đến 2020

Học Cách Kiểm Soát Cảm Xúc

Sau nhiều thất bại và phải trả giá đắt để “tự khai sáng” bản thân, tôi đã và đang học cách kiểm soát cảm xúc. Tôi chủ động viết “nhật ký giao dịch”, ghi lại các quyết định mua bán và lý do của chúng. Chỉ khi đó, tôi mới thực sự biết khi nào mình may mắn và khi nào sử dụng những kỹ năng, kiến thức đã tích lũy trong nhiều năm để thực hiện giao dịch. Điều quan trọng hơn là tôi đã rút ra được những bài học từ những lần giao dịch sai lầm và cả những lần giao dịch thành công. Điều này tôi đã học được từ câu nói nổi tiếng của nhà đầu tư vĩ đại John Templeton – Người sáng lập quỹ Templeton Growth Fund: “Thời điểm để nhìn lại phương pháp đầu tư của bạn là khi bạn thành công nhất chứ không phải là khi bạn mắc nhiều lỗi lầm nhất”.

Tôi cũng hiểu rằng bản chất của thị trường là sự cô đọng tuyệt đối các sự kiện tài chính. Kết quả là thảm họa tài chính nhanh chóng dễ bị quên đi. Hậu quả xa hơn là khi trường hợp tương tự hoặc gần tương tự xảy ra, đôi khi chỉ trong một vài năm sau đó, chúng lại được hô hào bởi lớp nhà đầu tư mới hay còn gọi là F0. Nhà đồng sáng lập huyền thoại và chiến lược gia đầu tư chính của Grantham, Mayo & van Otterloo (GMO, một công ty quản lý đầu tư) – ông Jeremy Grantham cũng đã từng nói: “Chúng ta sẽ học nhiều điều trong thời gian ngắn, một chút trong trung hạn và không có gì cả trong lâu dài. Điều này đã từng có tiền lệ trong lịch sử”.

Bên cạnh nhật ký giao dịch, tôi học cách tự bản thân rèn luyện tính khách quan, tức là mọi hành động phải dựa trên niềm tin rằng bất cứ điều gì cũng có thể xảy ra. Vì vậy, trước mỗi khi giao dịch, tôi đều tự đặt câu hỏi cho bản thân: Liệu tôi có cảm thấy áp lực, bất an khi làm điều này không? Nếu có thì tôi sẽ lập tức dừng lại việc mua bán cổ phiếu.

Và giờ đây, sau hơn 10 năm làm trader, tôi đã và đang giác ngộ khi coi đầu tư chứng khoán là công việc nhàm chán, đó chính là lúc bạn học cách kiểm soát cảm xúc!